r_mobile
کد خبر: ۱۵۶۹۶۳
تاریخ انتشار:۲۹ دی ۱۳۹۷ - ۱۶:۰۱
چهره سیاه فقر در قاره سبز
از نوزادانی که در سطل بیمارستان رها می‌شوند تا کودکانی که از سطل آشغال غذا می‌خورند/ فقرا در آمریکا و اروپا چگونه زندگی می‌کنند +عکس
در حالی که برخی مادران در سوئیس، فرزندان یک‌روزه خود را در سطل‌های بیمارستان‌ها رها می‌کنند، دانش‌آموزان مدرسه‌ای در انگلیس در سطل آشغال به دنبال غذا می‌گردند.
به گزارش رهیاب: فقر یکی از معضلات اجتماعی است که در تمام جوامع، با شدت کم یا زیاد، وجود دارد. اگرچه شرایط اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی هر کشور در کم‌رنگ یا پررنگ شدن این معضل نقش مهمی دارد، اما تقریباً غیرممکن است که کشوری را پیدا کرد که فقر در آن مطلقاً وجود نداشته باشد.

با این همه، مشکلات اقتصادی اخیر در کشور - همراه با همه تبلیغات و سیاهنمایی‌های موجود - این تصور را برای بسیاری به وجود آورده است که مشکلات حاد اقتصادی-معیشتی فقط در ایران است و شهروندان اروپایی و آمریکایی بطور مطلق در رفاه کامل زندگی می‌کنند. اینجا قصد ورود به چرایی این تصویر در اذهان بخش‌هایی از جامعه ایرانی را نداریم؛ همچنین منظور این گزارش نادیده‌گرفتن یا حتی کمرنگ جلوه‌دادن مشکلات و دغدغه‌های اقتصادی ناشی از سوءمدیریت در کشور نیست. اما خوب است که از همین منظر، نگاهی به وضعیت فعلی کشورهای اروپایی و آمریکا بیاندازیم تا دستکم با آگاهی از وضعیت اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته که هرکدام در اقتصاد جهانی وزنه‌ای محسوب می‌شوند، نسبت به آنچه امروز در ایران و سایر کشورها می‌گذرد ارزیابی دقیق‌تر و منصفانه‌تری داشته باشیم. گزارش پیشرو صرفاً از منابع غربی استخراج شده است.

ممکن است ظاهر فقر در کشورهای مختلف تفاوت داشته باشد، اما اصل فقر در هیچ کشوری مطلقاً از بین نرفته است

آمریکا: فقرا در ثروتمندترین کشور دنیا

اگرچه دولت آمریکا، ثروتمندترین دولت و دارای بزرگ‌ترین اقتصاد دنیاست اما، بر خلاف آن‌چه که برخی می‌پندارند، ثروتمندترین ملت دنیا در آمریکا زندگی نمی‌کنند. سازمان ملل اواسط سال ۲۰۱۸ میلادی گزارش داد که ۴۰ میلیون نفر (بیش از ۱۲ درصد از جمعیت) در آمریکا دچار فقر و ۱۸/۵ میلیون نفر (بیش از ۵/۵ درصد از جمعیت) دچار فقر مطلق هستند [۱]. البته پس از انتشار این گزارش، مقامات دولت ترامپ آن را اغراق‌آمیز خواندند [۲] و مدعی شدند که شمار افراد دچار فقر مطلق در آمریکا «حدوداً ۲۵۰ هزار نفر» است [۳]. «نیکی هیلی» نماینده وقت آمریکا در سازمان ملل نیز صراحتاً حق ارائه آمار درباره وضعیت فقر در آمریکا را برای سازمان ملل قائل نشده و گفته بود: «مطلقاً مضحک است که سازمان ملل بخواهد فقر در آمریکا را بررسی کند [۴]


از دو سال پیش که ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا شد، گزارش‌های متعددی درباره بهبود وضعیت اشتغال در آمریکا منتشر شد. در این گزارش قصد نداریم به صحت‌وسقم این گزارش‌ها بپردازیم، اما روزنامه نیویورک‌تایمز با فرض این‌که این گزارش‌ها صحت داشته باشد، در گزارشی ویژه به این مسئله اشاره کرده است که «آمریکایی‌ها می‌خواهند فکر کنند اشتغال راه‌حل فقر است. این‌گونه نیست. [۵]» این روزنامه آمریکایی در گزارش خود توضیح می‌دهد که اگرچه نرخ بی‌کاری کاهش پیدا کرده و حتی فرصت‌های شغلی‌ای به وجود آمده‌اند که کسی نیست آن‌ها را پر کند، اما پرسش واقعی برای آمریکایی‌هایی که تحصیلات بالایی ندارند این است: آیا این شغل‌ها آن‌قدر درآمد دارند که بتوان با آن‌ها یک زندگی را اداره کرد؟

بسیاری از روزنامه‌های آمریکایی مانند واشینگتن‌پست [۶] و یواس‌ای‌تودی [۷]، مجله‌های آمریکایی مانند تایم [۸]، و حتی وب‌سایت‌هایی که مختص ارائه آمار درباره فقر در آمریکا هستند [۹]، مفصلاً درباره معضل فقر و فقر مطلق در این کشور گزارش نوشته‌اند. با این وجود، بسیاری افراد هنوز هم یک تصور اشتباه دارند: «فقر در آمریکا با فقر در کشورهای دیگر تفاوت دارد.» این افراد معتقدند از آن‌جایی که استاندارد زندگی در آمریکا نسبت به بسیاری از کشورهای دیگر دنیا بالاتر است، افراد فقیر در این کشور هم اگر با همان وضعیت در کشورهای دیگر زندگی کنند، دیگر «فقیر» به حساب نخواهند آمد. این در حالی است که این تصور کاملاً اشتباه است. پایگاه اینترنتی «سازمان بین‌المللی کودکان» مستقر در آمریکا در بیان آمار فقر کودکان در این کشور، به همین تصور غلط نیز پرداخته است [۱۰].
بی‌خانمانی یکی از معضلات در برخی از شهرهای بزرگ آمریکاست

این سازمان در ابتدای گزارش خود مؤکداً می‌نویسد: «از هر ۷ کودک در آمریکا ۱ کودک در فقر به دنیا می‌آید. غافل‌گیر شدید؟» سازمان بین‌المللی کودکان سپس توضیح می‌دهد: «ممکن است تصور کنید که چون آمریکا کشوری ثروتمند است، فقرا در این کشور صرفاً به نسبت استانداردهای «آمریکایی» فقیر هستند. اما واقعیت این است که نرخ فقر کودکان در آمریکا از سایر کشورهای توسعه‌یافته بسیار بالاتر است.» این سازمان آمریکایی با اشاره به این‌که طبق آمار اداره سرشماری آمریکا، ۱۵/۵ میلیون کودک در این کشور دچار فقر هستند [۱۱]، به نقل از «سازمان توسعه و همکاری اقتصادی» (نهادی متشکل از ۳۵ کشور توسعه‌یافته، به علاوه رژیم صهیونیستی، که خود را متعهد به دموکراسی و اقتصاد بازارمحور می‌دانند [۱۲]) می‌نویسد: «کودکان در آمریکا آمار فقر بیش‌تری از اکثر کشورهای توسعه‌یافته دارند. تنها یونان، مکزیک، اسرائیل، و ترکیه هستند که آمار فقر کودکان در آن‌ها از آمریکا بیش‌تر است.» آمارهای دیگر درباره فقر کودکان در آمریکا نشان می‌دهد حدود ۴۰ درصد از کودکان در این کشور پیش از آن‌که به ۱۸ سالگی برسند، دست‌کم یک سال در فقر زندگی می‌کنند [۱۳].

یکی از دلایل آن‌که بعضاً آمارهای متفاوتی درباره فقر در آمریکا ارائه می‌شود، این است که تعریف منابع مختلف از فقر در این کشور متفاوت است. به عنوان نمونه، دولت فدرال آمریکا سال ۲۰۱۴ خط فقر در این کشور را بر اساس یک خانواده چهار نفره (متشکل از دو بزرگ‌سال و دو کودک زیر ۱۷ سال)، معادل ۲۴۰۰۰ دلار درآمد در سال تعریف کرده است. این در حالی است که سازمان بین‌المللی کودکان می‌نویسد کارشناسان رفاه اجتماعی در آمریکا معتقدند برای آن‌که یک خانواده در این کشور بتواند نیازهای اولیه خود را تأمین و به حداقل امنیت مالی دست پیدا کند، باید دست‌کم دو برابر این مبلغ، درآمد داشته باشد.

اروپا: زندگی‌های سیاه در قاره سبز

قاره اروپا یکی دیگر از مناطقی است که در تصور برخی افراد، بعد از آمریکا، بهشت روی زمین است. این در حالی است که گزارش رسانه‌های اروپایی، حکایت از واقعیت‌های دیگری دارد. طی روزهای اخیر، گزارشی از بخش فارسی‌زبان شبکه بی‌بی‌سی درباره فقر در میان دانش‌آموزان یک مدرسه در انگلیس [۱۴]، به شدت در رسانه‌های ایران انعکاس پیدا کرد. در این گزارش، «شیوون کالینگوود» مدیر مدرسه‌ای در «لانکاشر» در شمال غربی انگلیس اذعان کرده است دانش‌آموزان مدرسه او آن‌قدر گرسنه هستند که پس از ورود به مدرسه در سطل‌های آشغال به دنبال غذا می‌گردند. کالینگوود می‌گوید از هر ۱۰ دانش‌آموز در مدرسه‌اش، ۱ نفر عضو خانواده‌ای است که نیازهای غذایی خود را از بانک غذایی (نهادی برای کمک به افراد نیازمند به غذا) تأمین می‌کند.


اگرچه آمار دانش‌آموزان یک مدرسه [۱۵]، قطعاً برای تعمیم به کل جامعه قابل‌استناد نیست، اما گزارش‌های [۱۶] متعدد دیگری [۱۷] که بی‌بی‌سی فارسی درباره «شکاف طبقاتی [۱۸]»، «فقر غذایی [۱۹]»، «فقر کودکان [۲۰]»، و حتی «زیر قرض رفتن انگلیسی‌ها برای تأمین غذا [۲۱]» منتشر کرده است، نشان می‌دهد واقعیت در انگلیس واقعاً نگران‌کننده است [۲۲]. گزارش‌ها درباره فقر غذایی در انگلیس در حالی منتشر می‌شود که رسانه‌های این کشور مانند روزنامه‌های گاردین [۲۳] و ایندیپندنت [۲۴] از هدررفت میلیون‌ها تُن غذا به ارزش بیش از ۱۰ میلیارد دلار پوند (بیش از ۱۳ میلیارد دلار) در هر سال و روند رو به وخامت این وضعیت خبر می‌دهند [۲۵]. سال گذشته میلادی (۲۰۱۸) خبرگزاری آمریکایی سی‌ان‌ان گزارشی از افتتاح اولین «سوپرمارکت غذاهای دورریز» در انگلیس منتشر کرد [۲۶]؛ فضایی وسیع که محصولات رایگان آن، غذاهای دورریخته‌ای هستند که از سطل‌های اشغال جمع‌آوری شده‌اند.

اولین «سوپرمارکت غذاهای دورریز» در انگلیس

مسئله فقر و گرسنگی در اروپا به انگلیس محدود نمی‌شود. به عنوان نمونه، همین سوپرمارکتی که از آن نام بردیم، بخشی از «پروژه غذای آشغالی واقعی [۲۷]» («غذای آشغالی» اشاره به فست‌فود) است که یک شبکه از «کافه‌های دورریز» را اداره می‌کند. وب‌سایت رسمی این پروژه می‌گوید تا کنون بیش از ۱/۱ میلیون کیلو غذای دورریز را پیش از جمع‌آوری توسط شهرداری‌ها نجات داده و شکم بیش از ۴۴ هزار نفر را با آن‌ها سیر کرده است. این پروژه که در کشورهای مختلفی، از جمله خود انگلیس، فرانسه و آلمان شعبه دارد، بخشی از فعالیت‌های خود را نیز معطوف به استفاده از غذاهای دورریز برای تأمین نیازهای مدارس کرده است. کشورهای دیگر در اروپا نیز کم‌وبیش با معضل فقر و گرسنگی دست و پنجه نرم می‌کنند. یکی از این کشورها، فرانسه است.



طی آخرین روزهای سال ۲۰۱۷، زمانی که مردم در اروپا خود را برای جشن کریسمس و جشن سال نوی میلادی آماده می‌کردند، انتشار تصویری در توئیتر، فرانسه را تکان داد [۲۸]. این تصویر نشان می‌داد که چگونه تعدادی کودک، از سرمای ماه دسامبر به یک مغازه رخت‌شویی در پاریس پناه برده‌اند و درون ماشین‌های لباس‌شویی بزرگ خوابیده‌اند [۲۹]. کاربری که می‌گفت خودش این عکس را گرفته معتقد بود این کودکان، پناه‌جویان بی‌سرپرست خارجی هستند که جایی برای خوابیدن ندارند. با این حال، آن‌چه که احتمالاً بیش از دیدن این تصویر، دل فرانسوی‌ها را به درد آورد، واکنش مقامات کشورشان به این تصویر بود. «میشل دلپوش» رئیس پلیس پاریس، شمار کودکانی که در ماشین لباس‌شویی می‌خوابند را ۲۵ نفر ذکر کرده و گفته بود برخی از آن‌ها فرانسوی و اعضای باندهای بزهکاری هستند. «ژرار کلمب» وزیر کشور وقت فرانسه (که سال ۲۰۱۸ از سِمت خود استعفا داد) نیز ضمن «پرخاشگر» و «خشن» توصیف کردن این کودکان، گفته بود حضور آن‌ها در خیابان موجب ناامنی در جامعه است.

کودکانی که در پاریس مجبورند برای فرار از سرمای سال نو در ماشین‌های لباس‌شویی یک رخت‌شویی بخوابند

گزارش‌های خبرگزاری یورونیوز نشان می‌دهد قاره اروپا به کلی با یک بحران فقر و گرسنگی مواجه است [۳۰]. این خبرگزاری می‌نویسد خطر فقر، از هر ۴ شهروند اروپا، ۱ نفر را تهدید می‌کند و در این میان، زنان و کودکان اروپایی به شکل ویژه‌ای در معرض فقر قرار دارند [۳۱]. یکی از نمودهای این واقعیت، بروز پدیده‌ای به نام «پنجره‌های نوزاد» یا «سطل‌های نوزاد» در کشور سوئیس طی سال‌های اخیر است [۳۲]. این سطل‌ها، که مشابه آن در کره جنوبی [۳۳] (یکی از اعضای سازمان توسعه و همکاری اقتصادی که پیش‌تر درباره آن توضیح داده شد) نیز اخیراً نصب شده است [۳۴]، میزبان نوزادانی می‌شوند که مادرانشان از عهده نگه‌داری از آن‌ها برنمی‌آیند. اولین سطل نوزاد در سوئیس، سال ۲۰۱۱ در نزدیکی مرکز شهر زوریخ نصب شد و پذیرای نوزادان یک روزه تا شش هفته‌ای شد. ساخت این سطل‌ها هم‌چنان ادامه دارد و هرچند وقت یک بار، ساخت یکی از این سطل‌ها در مجاورت بیمارستانی در سوئیس اعلام می‌شود [۳۵].


سطل‌های نوزاد در کره جنوبی عمدتاً به آن دلیل نصب شده‌اند که مردم در این کشور با فرهنگ فرزندخواندگی غریبه هستند و به عهده گرفتن سرپرستی یک کودک غیرهم‌خون را ننگ می‌دانند. به همین دلیل است که متأسفانه گاهاً مادران کره‌ای نوزادان خود را پیش از آن‌که بند ناف‌شان بیفتد، از ترس فقر، در این پنجره‌های نوزاد می‌گذارند [۳۶]. این در حالی است که مقامات سوئیس با وجود فرهنگ حضانت کودکان و نوزادان در اروپا اقدام به «نوآوری» در این زمینه کرده‌اند. نکته قابل‌توجه، تعبیه یکی از این پنجره‌های نوزاد در کنار بیمارستان شهر «داووس» در سوئیس است، شهری که هر سال میزبان «مجمع جهانی اقتصاد» است و به میزبانی از یکی از بزرگ‌ترین تفرجگاه‌های اسکی در این کشور شهرت دارد. در توضیحات مصور سایت سوئیسی «بی‌بی‌فنستر» درباره همین پنجره نوزاد، تضمین شده است مادرانی که نوزادان خود را در این پنجره قرار می‌دهند، دست‌کم تا یک سال بعد می‌توانند آن‌ها را پس بگیرند. به علاوه، هویت مادران و نوزادان به طور عمومی فاش نخواهد شد و «نامه‌ای که مادر به فرزندش نوشته است نیز تحت مهر و موم نگه‌داری خواهد شد [۳۷]
آخرین نگاه مادری که فرزندش را در «پنجره نوزاد» بیمارستان داووس رها کرده است

آیا فقر در ایران با آمریکا و اروپا قابل‌مقایسه است؟

چنان‌چه گفته شد، منظور از تهیه این گزارش، انکار وجود فقر و مشکلات اقتصادی در ایران نیست، بلکه تأکید بر این واقعیت است که «به هر کجا که روی آسمان همین رنگ است». با این وجود، یک نکته مهم وجود دارد که بر اساس آن، مشکلات اقتصادی در ایران را تقریباً با هیچ کشور دیگری نمی‌توان مقایسه کرد: کشور ما در نتیجه سیاست‌های ظالمانه آمریکا و متحدان غربی این کشور، ۴۰ سال است که تحت شدیدترین دشمنی‌ها و تحریم‌های اقتصادی قرار دارد. اگرچه نمی‌توان و نباید بخش عمده‌ای از مشکلات اقتصادی مردم را به تحریم‌ها گره زد و به این ترتیب از مسئولیت رفع این مشکلات شانه خالی کرد، اما جای پرسیدن این سؤال وجود دارد: کشورهایی که نه تنها تحت تحریم‌های اقتصادی نیستند، بلکه همکاری‌ها و حمایت‌های گسترده‌ای را میان خودشان دارند، چگونه نتوانسته‌اند از پس معضل فقر برآیند؟


به عبارت دیگر، مشکلات اقتصادی در ایران با معضلاتی مانند فقر و گرسنگی در آمریکا و اروپا از پایه و اساس غیرقابل‌مقایسه است، چراکه این کشورها نه تنها ثروتمندترین کشورها و دارای بزرگ‌ترین اقتصادهای دنیا هستند، بلکه به هر بهانه‌ای از کشورهای دیگر دنیا نیز دزدی می‌کنند (از جمله دزدی چندین میلیارد دلاری آمریکا از ایران با متهم کردن تهران به نقش داشتن در ۱۱ سپتامبر [۳۸])، اما با همه این‌ها باز هم توزیع عادلانه ثروت را در دستورکار خود قرار نداده‌اند. کشورهایی که دم از مردم‌سالاری و حقوق بشر می‌زنند و ایران را به همین بهانه‌ها تحریم کرده‌اند، کدام مردم‌سالاری و حقوق بشر را می‌خواهند در کشور ما پیاده کنند؟ همان مردم‌سالاری‌ای که ملت‌هایشان را دچار فقر مطلق و گرسنگی کرده است؟ یا همان حقوق بشری که به جای فراهم کردن امکانات اولیه زندگی برای خانواده‌ها، مادران را تشویق به رها کردن نوزادانشان در سطل‌های نوزاد می‌کند؟


[۱] Report of the Special Rapporteur on extreme poverty and human rights on his mission to the United States of America Link

[۲] Country Concerned Statement in Response to SR Alston’s Country Report on the United States Link

[۳] The U.N. says ۱۸.۵ million Americans are in ‘extreme poverty.’ Trump’s team says just ۲۵۰,۰۰۰ are. Link

[۴] Nikki Haley: ‘It is patently ridiculous for the United Nations to examine poverty in America’ Link

[۵] Americans Want to Believe Jobs Are the Solution to Poverty. They’re Not. Link

[۶] Extreme poverty returns to America Link

[۷] Low income, high unemployment contribute to these US cities high poverty rates Link

[۸] States of Vulnerability Link

[۹] The Population of Poverty USA Link

[۱۰] Child poverty in the U.S. Link

[۱۱] Income and Poverty in the United States: ۲۰۱۴ Link

[۱۳] Child Poverty and Adult Success Link

[۱۴] مدیر یک مدرسه در انگلستان: دانش‌آموزان گرسنه از سطل آشغال غذا می‌خورند لینک

[۱۵] چرا از اینکه مادرم فقیر است خجالت می‌کشیدم؟ لینک

[۱۶] تعداد کودکان فقیر در بریتانیا 'به شدت افزایش یافته است' لینک

[۱۷] یک میلیون فقیر در بریتانیا نیازمند مواد غذایی لینک

[۱۸] 'شکاف طبقاتی در بریتانیا در دهه گذشته افزایش یافته است' لینک

[۱۹] فقر غذایی در بریتانیا 'مشکل‌ساز' شده است لینک

[۲۰] کودکان فقیر بریتانیا چگونه زندگی می‌کنند؟ لینک

[۲۱] بریتانیایی‌ها برای خرید غذا قرض می‌گیرند لینک

[۲۲] ابراز نگرانی از افزایش فقر در میان کودکان بریتانیایی لینک

[۲۳] UK throwing away £۱۳bn of food each year, latest figures show Link

[۲۴] UK households wasted ۷.۳ million tonnes of food in ۲۰۱۵, new figures reveal Link

[۲۵] How the UK's household food waste problem is getting worse Link

[۲۶] Trash can to table: The rise of waste cafes Link

[۲۷] The Real Junk Food Project Link

[۲۸] کودکان بی‌خانمان پاریس در ماشین لباسشویی خوابیدند لینک

[۲۹] Paris : une photo d'enfants dormant dans des machines à laver choque les internautes Link

[۳۰] روی دیگر اروپا، فقر کودکان و کارگران لینک

[۳۱] تصویری از فقر و وضعیت زنان و کودکان محروم در اروپا لینک

[۳۲] Switzerland's third 'baby bin' to open in Solothurn Link

[۳۳] How ‘baby box’ set up by South Korean church makes it easier for parents to abandon their unwanted newborns Link

[۳۴] How South Korea Can Help Abandoned Babies—And Their Parents Link

[۳۵] There Is a Baby Window at this Location Link

[۳۶] Unwanted: Hundreds of babies abandoned in ‘drop box’ amid wealthy country’s adoption woes Link

[۳۷] Davos Hospital Link

[۳۸] US judge: Iran must pay $۶bn to victims of ۹/۱۱ attacks Link

مشرق