آیت‌الله محسن حیدری در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی شبکه اطلاع‌رسانی «رهیاب»؛ پیرامون کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ اظهار کرد: برای فهم دقیق این واقعه باید شرایط ایران پیش از کودتا را به‌صورت کلان بررسی کرد؛ کشوری که در پی ضعف ساختاری دولت قاجار، قحطی‌های پس از جنگ جهانی اول و ناامنی‌های گسترده، در وضعیت شکننده‌ای قرار داشت.

وی افزود: بریتانیا که سال‌ها پیش از آن هندوستان را در اختیار گرفته بود، ایران را حلقه واسط راهبردی برای تثبیت سلطه خود بر شبه‌قاره می‌دانست؛ از همین رو با امضای قرارداد ۱۹۰۷ میان لندن و سن‌پترزبورگ، شمال ایران به روسیه و جنوب به انگلیس واگذار شد تا مسیرهای زمینی و دریایی آنان تأمین گردد؛ قراردادی که با اعتراض جریان‌های مشروطه‌خواه عملاً بی‌اثر شد.

نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری گفت: با آغاز جنگ جهانی اول و تلاش انگلیسی‌ها برای سیطره بر جنوب ایران، اشغال مناطقی از خوزستان کلید خورد، اما فتوای سید کاظم یزدی و مقاومت عشایر عرب خوزستان مانع تثبیت اشغال شد؛ در بوشهر نیز قیام رئیس‌علی دلواری با پشتیبانی علمای شیعه، طرح انگلیس را ناکام گذاشت.

حیدری ادامه داد: شکل‌گیری نهضت‌هایی چون قیام جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان و حرکت شیخ محمد خیابانی در تبریز، نشان داد که اشغال مستقیم ایران ممکن نیست؛ از همین رو لندن به این جمع‌بندی رسید که به‌جای اشغال نظامی، باید دولتی کاملاً وابسته بر سر کار آورد.

وی تصریح کرد: پس از بررسی گزینه‌ها، فردی به نام رضاخان که از فرماندهان قزاق بود، با همراهی سید ضیاءالدین طباطبایی و تحت هدایت ژنرال انگلیسی ادموند آیرونساید برای اجرای کودتا انتخاب شد و نیروهای قزاق از همدان به‌سوی تهران حرکت کردند.

حیدری خاطرنشان کرد: در سوم اسفند ۱۲۹۹ دولت وقت ساقط و کابینه سیدضیاء تشکیل شد و وزارت جنگ به رضاخان سپرده شد؛ مسیری که در نهایت به نخست‌وزیری و سپس پادشاهی او انجامید و با تأسیس سلسله پهلوی در سال ۱۳۰۴ تثبیت شد.

نماینده مردم خوزستان تأکید کرد: هرچند در دوره پهلوی اقداماتی مانند احداث راه‌آهن سراسری صورت گرفت، اما این پروژه‌ها بیش از آنکه در راستای منافع ملی باشد، با اهداف راهبردی قدرت‌های خارجی تعریف شده بود تا مسیرهای ارتباطی و نظامی آنان را تأمین کند.

حیدری در پایان گفت: از ابتدا تا انتهای ماجرای سوم اسفند، ردپای سیاست‌های استعماری بریتانیا مشهود است و این کودتا را باید تلاشی سازمان‌یافته برای استقرار حکومتی وابسته و تأمین منافع آن کشور در ایران دانست.

انتهای خبر/